Манайхан Молор-Эрдэнэ гуайг ерөнхийд нь гадарладаг байх – хэд хэдэн ном бичиж хэвлүүлсэн, философич гэдгээр нь, бас зарим нь Монголын түүхийг үгүйсгэгч, гутаагч, урт үстэй, мэдрэл муутай гэх нь холгүй. Миний хувьд зохиогчийн ярилцлага, илтгэл зэргийг нь сонсож, үзэж байсан. Хамгийн сүүлд тэрээр 25-р суваг телевизийн IDEA хэмээх нэвтрүүлэгт “Би хэн бэ?” сэдвээр лекц уншсан юм. Анзаараад байхад, бидний үл тоомсорлодог хэр нь хүнийг хүн болгодог хамгийн чухал зүйлсийг маш энгийнээр, Монголчуудын нийгмийн амьдрал дээр жишээлэн авч, хоржоонтойгоор өгүүлээд байх шиг. Өгүүлэхдээ асуудлыг маш хурцаар шүүмжилдэг.
“Ар Монголд Орчин үе үгүйлэгдэнэ” бүтээлдээ ч тэрээр шүүмжийг маш их ашигласан байв. Яагаад өнөөдөр манай улс хөгжил дорой, бусдаас хэт хараат, хүмүүс нь хэт шашинжсан, мухар сүсэгт автсан, улс төрчид нь ёс суртахуунгүй аашлаад байна вэ гэдгийг тодруулсан. Хариулт нь товчхондоо, өнөөгийн Бүгд найрамдах засаглалтай Монгол улсад орчин үе ирсэнгүй. Ерөөсөө диалектик материалзм байхгүй байна гэсэн дүгнэлтэнд хүрсэн. Диалектик материализм гэдэг нь аливаа зөрчилдөөн дундаас нэг талдаа гарах хамгийн зөв шийдэл бөгөөд үр дүнд нь хөгжил дэвшил ирдэг тухай онолын ойлголт ажээ.
Зарим уншигчид зохиогчийг тус номондоо социализм буюу өнгөрсөн үеэ санагалзан дурсаж, үгүйлсэн мэтээр ойлгож магадгүй, эсвэл ардчилсан дэглэмийг буруутгасан гэх ч юмуу. Гэтэл санаа нь 1990 онд өрнөсөн нийгмийн өөрчлөлтөөр бид өмнөх нийгэмд босгосон аж үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн зэрэг бүхий л ололт, амжилтуудаа хувьчлал нэрээр нурааж, хоосолсон байна, ардчилал Монгол улсад сонгодог утгаараа хөгжиж чадсангүй гэсэн. Бараг л дахин 70 жилийн ухралт хийж, өдгөө хөл толгой нь мэдэгдэхгүй, хэн ч, хаана ч, юу хүссэнээ хийдэг дур зоргын газар болсон юмуудаа. Үүнийг өөрчлөхөд мэдээж бидэнд “Орчин үе” хэрэгтэй.
Орчин үе гэж юу вэ?
Энэ нь дэлхий нийтийн хөгжлийн чиг хандлагаас хоцрогдсон аливаа юмс, үзэгдэл, уламжлал нэртэй шашны шинж чанартай үйлдэл, мухар сүсгээс татгалзаж, нийгмийг шинэчлэх үйл явцыг илтгэсэн томъёолол юм. Монгол улс өнөөдөр хэдий орчин үеийн эд зүйл гаднаас худалдан авч, хэрэглэж чадаж байгаа боловч орчин үе бидний оюун санаанд ирэхгүй байна шүү хэмээн зохиогч анхааруулсан. Мэдлэгийн орчин үе, бодлын орчин үе, сэтгэлийн орчин үе, түүхийн орчин үе, улс төрийн орчин үе үнэхээр Монгол улсад алга. Би үүнтэй маргаангүй санал нэгдэнэ.
Зохиогч номын зарим хэсэгт, цөөн коммунист улсын нэг нь болох Умард Солонгосын удирдлагуудад хамаатай нөхөрсөг зөвлөгөөг Монгол улсын жишээн дээр авч, тайлбарласан байв. Жишээ нь:
90-ээд оны эхээр хүмүүс төрийнхөө бүх алдаа завхралыг уучилсан. Яагаад гэвэл тэд удахгүй шинэчлэл ирнэ, шинэчлэл ирснээр бүгдээрээ сайн сайхан амьдралтай болж, баталгаатай аж төрөх тийм нийгэм эхэлнэ гэж итгэсэн. Энэ итгэл дэндүү өрөвдөлтэйгөөр няцаагдсан. Улс төр зөвхөн өөрсдийнхөө хувийн амьдралаа бүдүүлгээр баяжуулах гэсэн хүмүүсийн гарт бүрэн орчихсон гэдгийг олон нийт хожим гашуунаар ухаарсан. Үүнд гутарсан олон хүн алс орнуудыг зорьж, орондоо үлдэцгээсэн хүмүүсийн ихэнх нь шашны сүмүүдэд гомдлоо тайлагнасан.
Бас нэг сонирхолтой эсвэл хөгжилтэй гэмээр зүйл нь зохиогч философийн аливаа ойлголт, үгийн утгыг тайлбарлахдаа кино зохиол, зохиолын дүрийг ашигласан нь “дээр үеийн”-ийн монгол кино үзэж байгаагүй надад тэднийг үзэх сонирхол төрүүлснийг нуух юун. Миний ойлгосноор, Молор-Эрдэнэ гуай энэ бүтээлдээ Монгол улс ингэвэл хөгжинө, нэг тийм юм хийчихвэл орчин үетэй золгочих гээд байна гэсэн хөгжлийн бэлэн жор, заавар бичээгүй, харин түүний санаа, бодол, илэрхийлэл, шүүмжээс уншигчид нэгийг тунгаан бодож, орчин үед хүрэх эхний алхмыг өөрсдөөсөө эхлүүлэх хэрэгтэй тухай мессэжийг авах юм. Багадаа нэг уншчихсан байхад зүгээр, магадгүй та ямар нэгэн зүйлийг ухаарч, эсвэл юмыг өөр өнцгөөс нь хардаг болж болох юм. Тус ном 2016 оны 03-р сарын байдлаар Интер номын дэлгүүрт 9900₮-өөр худалдаалагдаж байв.
Зургийг Erdenebayar Bayansan, Pixabay
Comments