Ажил гүйцэтгэх гэрээ бол Монгол улсын Иргэний хуулийн тусгай ангийн 3 дугаар дэд хэсэг “Ажил гүйцэтгэх, туслалцаа үзүүлэхтэй холбогдсон үүрэг”-ийн хамгийн эхний гэрээ болж ордог бөгөөд тус хуулийн 343-358 дугаар зүйлээр зохицуулагддаг.
Ажил гүйцэтгэх гэрээ нь хариу төлбөр бүхий хоёр талын гэрээ юм. Гэрээний нэг тал буюу ажил гүйцэтгэгч нь нөгөө тал буюу захиалагчийн захиалгаар түүний болон өөрийн материалаар тодорхой ажил гүйцэтгэх бөгөөд захиалагч нь гүйцэтгэсэн ажлын үр дүнг хүлээн авч, зохих хөлс төлөх үндсэн эрх, үүргийг тус тус хүлээлцдэг.
Хүмүүс Ажил гүйцэтгэх гэрээ болон Хөлсөөр ажиллах гэрээ хоёрыг адилтган ойлгох явдал их байдаг ч энэ хоёр гэрээ нь үндсэн шинжээрээ ялгагддаг. Ажил гүйцэтгэх гэрээнд гүйцэтгэх ажлыг тодорхой зааж өгсөн байдаг бол хөлсөөр ажиллах гэрээний хувьд ажлын үр дүнгийн талаар гэрээний талууд эргэлзээтэй хандсан байдаг. Мөн ажил гүйцэтгэх гэрээг бусад гэрээнээс ялгаж өгдөг өөр нэгэн онцлог нь уг гэрээний гүйцэтгэгч нь харьцангуй бие даасан шинжтэй байдаг. Гүйцэтгэгч гэрээний үр дүнд хүрэхийн тулд өөрийн туршлага, мэдлэг, ур чадвар болон өөрийн материалаар ажил гүйцэтгэдэг тул ийнхүү ойлгож болно. Тэгээд ч ажил гүйцэтгэх гэрээний зүйл нь ажлын үр дүн байдаг нь бусад гэрээнээс ялгагдах хамгийн том онцлог нь болж өгдөг.
Тэгэхээр та Ажил гүйцэтгэх гэрээ байгуулсан л бол гэрээнд заасан үр дүндээ гэрээнд заасан хугацааны дотор хүрэхэд хангалттай. Гэхдээ та ажлын үр дүнг захиалагчид биет байдлын болон эрхийн доголдолтой шилжүүлэн өгсөн бол гэрээ болон хуульд зааснаар хариуцлага хүлээх болохыг анхаарах хэрэгтэй.
Ажлын үр дүнгийн доголдолд биет доголдол болон эрхийн доголдол хамаарах бөгөөд биет доголдол гэдэг нь Ажил гүйцэтгэх гэрээгээр зааж өгсөн тоо, хэмжээ, чанарт тохирохгүй байхыг хэлэх бол эрхийн доголдол гэдэг нь уг ажлын үр дүнд гуравдагч этгээд гомдол гаргах эрхтэй байх ойлголтыг хэлнэ. Хэрэв гэрээнд ажлын үр дүнг нарийн тодорхой зааж өгөөгүй байхад ажлын үр дүнд үүссэн зүйлийг гэрээнд заасан зориулалтаар ашиглах боломжгүй байвал мөн биет байдлыг доголдолтой ажлын үр дүн хэмээн үзнэ.
Захиргааны болон Иргэний эрх зүйн онол ёсоор ямарваа гэрээ нь “Гэрээний талууд ижил тэгш эрх, үүрэг хүлээнэ” гэсэн зарчим дээр суурилагдсан байх ёстой.
Санхүүтэй холбоотой ойлголтууд
Ажил гүйцэтгэгчид төлөх хөлсийг хуульд өөрөөр заагаагүй л бол гэрээний хоёр тал харилцан тохиролцсоны үндсэн дээр ажлын хөлсийг тогтоож гэрээнд тусгаж өгөх ёстой билээ. Гэвч гэрээнд энэ талаар тусгаагүй, тохиролцоогүй тохиолдолд захиалагч нь тухайн ажлын үр дүнд хүрэхийн тулд хэр их зардал, хөдөлмөр гаргасныг бодит байдал дээр үндэслэн тооцоог хийх эсвэл тухайн ажил гүйцэтгэсэн салбарын зах зээлдэх дундаж ханшаар хөлсийг тогтоох боломжтой байдаг. Мөн гэрээнд заасан ажлыг гүйцэтгэх зорилготойгоор ажил гүйцэтгэгч төсөв зохиож болох бөгөөд ажил эхлэхээс өмнө зохиох боломжгүй байсны улмаас гэрээндээ тусгаагүй бол дараа нь нэмж оруулж болно. Мөн ажил гүйцэтгэгчийн зохиосон төсвийг үндэслэлгүйгээр хэт өндөр тогтоосон байна хэмээн захиалагч тал үзвээс гүйцэтгэгчид хөлс төлөхөөс татгалзах эрхтэй. Харин хөлс төлөх хугацааны хувьд талууд гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол ажлын үр дүнг хугацаанд нь эрхийн доголдолгүй хүлээлгэж өгсөн тохиолдолд хөлсийг төлнө.Гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчний шинжтэй нөхцөл байдлын үед эрсдэлийг хуваарилах
Гүйцэтгэсэн ажлын үр дүнг захиалагчид шилжүүлэхээс өмнө гэнэтийн буюу давагдашгүй хүчний шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас тухайн ажлын үр дүн устсан, гэмтсэн тохиолдолд бий болох эрсдэлийг ажил гүйцэтгэгч хариуцах бол гүйцэтгэсэн ажлын үр дүнг захиалагч тал хугацаанд нь хүлээн аваагүй тохиолдолд ажлын үр дүн ажил гүйцэтгэгчид байсан ч гэсэн гэнэтийн давагдашгүй хүчний шинжтэй нөхцөл байдлын улмаас бий болох үр дагаврыг захиалагч хариуцна. Мөн энэ хоёр тохиолдолд ажил гүйцэтгэх материал устсан, гэмтсэн бол уг материалыг гаргасан тал нь эрсдэлийг хариуцна.Гэрээ цуцлах
Гэрээний аль нэг тал үүргээ ноцтой зөрчсөн бол энэ хуулийн 225, 226 дугаар зүйлүүдэд заасан үндэслэл, журмын дагуу нөгөө тал гэрээг цуцалж, учирсан хохирлоо нөхөн төлүүлэхээр шаардах эрхтэй. Мөн ажил гүйцэтгэгч ажлыг бүрэн гүйцэтгэж дуусахаас өмнө захиалагч хэдийд ч гэрээг цуцлах эрхтэй. Гэхдээ ажил дуусахаас өмнө захиалагч гэрээгээ цуцалсан бол гэрээ цуцлахаас өмнө ажил гүйцэтгэгчид орсон орлого, үр шимийг хасаж, учирсан хохирлыг нөхөн төлөх үүрэгтэй болдог байна.Бичвэрийг Б.Мөнх-Эрдэнэ
Ашигласан эх сурвалж: Монгол улсын Иргэний хууль, Монгол улсын Иргэний хуулийн тайлбар, “Гэрээний эрх зүй” гарын авлага
Comments