Монгол улсын Шүүхийн ерөнхий зөвлөлөөс эрхлэн гаргадаг “Шүүх эрх мэдэл” сэтгүүлийн “Эрх зүйн хөгжилд үнэтэй хувь нэмэр оруулсан шүүхийн шийдвэр” буланд нийтлэгдсэн зарим кэйсийн хураангуйг цуврал болгон, түүнийг бэлтгэсэн зохиогчийнх нь зөвшөөрлөөр The LawyerLike веб хуудас дахин нийтлэж байна.
Хэргийн тухай
1958 онд АНУ-ын Виржиниа мужийн хоёр оршин суугчид болох өнгөт арьст эмэгтэй Милдред Жетэр болон цагаан арьст эр Ричард Лавинг нар Колумбийн дүүрэгт гэрлэсэн байна. Түүнээс хойш тэд удалгүй Виржиниа мужид буцаж очсон бөгөөд өнгөт арьст болон цагаан арьст хүмүүс хоорондоо гэрлэхийг хориглосон 1924 оны хуулийг зөрчсөн гэж буруутгагдсан. Шүүхээс 1959 оны 1 сарын 6-ны өдөр Лавингийн гэр бүлийг гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд тооцож, нэг жил шоронд хорих ялаар шийтгэсэн бөгөөд хэрэв 25 жилийн турш эргэж ирэхгүйгээр Виржиниа мужийг орхин явбал хорих ялыг биечлэн эдлүүлэхийг түдгэлзүүлэхийг шүүгч зөвшөөрсөн. Иймд Лавингийн гэр бүл Колумбийн дүүрэг рүү дахин нүүсэн байна.Асуудал
Виржиниа мужийн өнгөт арьст болон цагаан арьст хүмүүс хоорондоо гэрлэхийг хориглосон хууль нь АНУ-ын Үндсэн хуулийн 14 дүгээр нэмэлт дэх тэгш хамгаалалтын заалтыг зөрчсөн үү?Шүүхийн шийдвэр
Эцэст нь шүүгчдийн нэгдмэл саналаар Лавингийн гэр бүлийн талд хэргийг шийдвэрлэсэн байна. Тодруулбал, арьс өнгөөр ялгаварлах асуудал нь “эрх чөлөөт хүмүүсийн дургүйцлийг хүргэсэн” бөгөөд Үндсэн хуулийн 14 дүгээр нэмэлтийг буруу тайлбарласан “хамгийн хатуу хяналт” болсон асуудал гэж үзжээ. Мөн шүүхээс Виржиниагийн хуульд “арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхах тусгай нөхцөлийг тогтоох” ямар ч хууль ёсны зорилго байхгүй гэжээ.Ингэхдээ шүүхээс муж улсын зүгээс дэвшүүлсэн “Арьс үндэсний бүтэн байдлын хууль нь хар, цагаан арьст хүмүүсийн аль алинд нь тэгш үйлчилдэг тул хууль ёсны хууль” гэх тайлбарыг хүлээн авалгүй няцаасан бөгөөд арьс өнгөний ангилал нь Үндсэн хуулийн 14 дүгээр нэмэлтийн агуулгад нийцэх хууль ёсны зорилгогүй гэж дүгнэсэн байна.
Үүний дагуу шүүхээс Виржиниа мужийн хууль нь АНУ-ын Үндсэн хуулийн 14 дүгээр нэмэлт дэх тэгш хамгаалалтын заалтыг зөрчсөн гэж шийдвэрлэсэн бөгөөд Ерөнхий шүүгч Эрл Уоррен “гэрлэх буюу гэрлэхгүй байх эрх чөлөө нь арьс өнгөнөөс үл хамааран хэн бүхний хувьд хувийн эрх бөгөөд энэ эрхийг муж улс зөрчиж болохгүй” гэж бичсэн байна.
Шүүхийн шийдвэрийн үндэслэл, эрх зүйн хэм хэмжээ
АНУ-ын Үндсэн хуулийн 14 дүгээр нэмэлтийн 1 дэх хэсэг буюу тэгш хамгаалалтын заалт:АНУ-д төрсөн буюу эсхүл АНУ-ын харьяат болсон бүх этгээд хэн боловч АНУ-ын иргэн мөн бөгөөд оршин сууж буй Муж улсын иргэний харьяалалд багтана. Аль ч Муж улс АНУ-ын иргэдийн эдлэх эрх ямба, дархан эрхийг хязгаарласан хууль гаргаж эсвэл хэрэглэж үл болно. Мөн аль ч Муж улс хууль ёсны зохих журамгүйгээр хүний амь насыг бусниулж, эрх чөлөөг нь хасаж, өмчийг нь хурааж болохгүй. Муж улсын шүүх, хуулийн харьяалалд хамаарагдах ямар ч этгээдэд хуулийн эрх тэгш хамгаалалт үзүүлэхээс татгалзаж үл болно.
Үр нөлөө, ач холбогдол
Өөр арьст хүмүүс хоорондоо гэрлэх явдал 21 дүгээр зууны эхэн үеэс эрчимтэй нэмэгдэх болсон. Ийм гэрлэлт АНУ-д 1990 онд 1,348,000 бүртгэгдсэн нь 1980 оны 651,000, 1960 оны 149,000-тай харьцуулахад эрчимтэй өсөлт юм. Мөн 2000 онд АНУ-д нийт гэрлэлтийн 5.5% буюу 3,000,000 гэрлэлт нь арьс өнгөний хувьд ялгаатай хосуудын гэрлэлт байв. Нөгөө талаар энэ төрлийн гэрлэлт зөвхөн АНУ-д бүртгэгддэг гэвэл өрөөсгөл болно. Тухайлбал, 1991-1992 онд БНХАУ дахь өөр арьст хүмүүсийн гэрлэлт нь бусад улс орон дахь энэ төрлийн гэрлэлтээс 67 хувиар өссөн байна. Мөн АНУ-д японы америкчуудын 40.6 хувь, уугуул америкчуудын гэрлэлтийн 53.7 хувь нь дээр дурдсан гэрлэлтэд хамаарч байна. Гэхдээ өөр арьст гэрлэлтэд зөвхөн 1.2% нь өнгөт арьст эмэгтэй, 3.6% нь цагаан арьст эрэгтэй байна.Өөрөөр хэлбэл, өөр арьст хүмүүсийн гэрлэлт нийтлэг болж байгаа хэдий ч харьцангуй цөөхөн байна. Социологчид нийт гэрлэлтийн 7% нь энэ төрлийн гэрлэлтэд хамаарч байна гэж үнэлсэн байдаг. Өөр арьст хүмүүсийн гэрлэлтийг хүлээн зөвшөөрөхгүй байх, уусган шингээх асуудлаарх мэтгэлцээн хэвээр өрнөж байгаа нь АНУ-ын Дээд шүүхээс 1967 онд гаргасан шийдвэр өнөө үед ч үнэ цэнтэй хэвээр байгааг харуулж байна.
Мэдээллийг бэлтгэсэн: Л.Галбаатар
Comments